Excel'in çöktüğü nokta
Küçük bir sistem odasında kabin envanterini bir e-tabloda tutmak işe yarar. On kabin, elli sunucu, birkaç VLAN — bir kişi aklında tutabilir. Ama altyapı büyüdükçe aynı yöntem sessizce bozulur ve bozulduğu ilk anda değil, en kötü anda fark edilir:
- Yeni bir sunucu için kabinde yer aranırken, listede boş görünen U'nun aslında dolu olduğu sahada anlaşılır.
- Bir IP adresi ikinci kez atanır; çakışma üretim ortamında bir servisi düşürür.
- Bir switch portu kapatılır, hangi sistemlerin etkileneceği önceden bilinmediği için beklenmedik bir kesinti yaşanır.
- Kabine bir cihaz daha eklenir ve PDU kapasitesi aşılır.
Veri Merkezi Altyapı Yönetimi (Data Center Infrastructure Management, DCIM) bu sorunların tamamını tek bir doğruluk kaynağı (single source of truth) etrafında toplar.
DCIM ile izleme aracı aynı şey değil
Yaygın bir karışıklık: "Zabbix'imiz var, DCIM'e gerek yok." Aslında ikisi farklı soruları yanıtlar.
- İzleme aracı (Zabbix, Nagios, Prometheus) çalışıyor mu, ne kadar yüklü? sorusunu yanıtlar. Zaman serisi metrik toplar.
- DCIM nerede, kimin, neye bağlı, ne kadar yer ve güç tüketiyor? sorusunu yanıtlar. Envanter ve ilişki tutar.
Doğru kurgu ikisini birleştirmektir: DCIM envanteri tutar, izleme aracından durum verisini çeker ve tek ekranda gösterir.
DCIM'in temel modülleri
Rack diagram — görsel kabin haritası
Her kabinin 1U–48U arası görsel raf haritası, DCIM'in en çok kullanılan ekranıdır. Cihazlar sürükle-bırak ile yerleştirilir; her cihaz için U yüksekliği, marka/model, seri numarası, kiracı bilgisi ve güç adaptörü tipi kaydedilir. Ön ve arka panel görünümü ayrı tutulur — kablolama arka panelde olduğu için bu ayrım sahada fark yaratır.
Pratik faydası: yeni bir cihaz geldiğinde "3U'luk bu sunucu hangi kabine sığar?" sorusu, sahaya gitmeden yanıtlanır. Sistem boş alan hesabını yapar ve yerleştirme önerir.
Fiziksel host → hypervisor → VM hiyerarşisi
Modern bir veri merkezinde envanterin yalnızca fiziksel katmanı yeterli değildir. Bir fiziksel sunucunun üzerinde hypervisor, onun üzerinde onlarca sanal makine çalışır. DCIM bu üç katmanı hiyerarşik olarak tutmalıdır.
Bu veri elle girilmez, otomatik keşfedilir: VMware vSphere API, Proxmox API ve Microsoft Hyper-V WMI üzerinden her VM'in vCPU sayısı, RAM'i, datastore bazlı disk kullanımı, ağ arayüzleri ve IP adresleri çekilir. Böylece "şu fiziksel host bakıma alınırsa hangi servisler etkilenir?" sorusu anında yanıtlanır.
IPAM — IP adres yönetimi
IPAM, DCIM'in en çok acil sorun çözen parçasıdır. IPv4 ve IPv6 subnet tanımları, süper-net/alt-ağ hiyerarşisi, atanmış/rezerve/boş adres görünümü tek yerde tutulur.
Kritik özellik DHCP senkronizasyonudur: ISC DHCP, Windows DHCP veya MikroTik DHCP'den lease bilgisi çekilir ve statik olarak tanımlanmış bir IP ile DHCP havuzundaki bir lease çakıştığında uyarı üretilir. Bu uyarı, üretimde yaşanacak bir kesintiyi önceden yakalar.
Kablo ve port bağlantı takibi
Patch panel, switch portu ve cihaz NIC'i arasındaki fiziksel bağlantılar belgelenir: kablo tipi (Cat6, Cat6A, Fiber SC/LC), uzunluk ve renk kodu. Bunun asıl değeri etki analizinde ortaya çıkar — bir port devre dışı bırakılmak istendiğinde, etkilenecek tüm bağlantılar grafik olarak gösterilir.
Güç ve soğutma kapasitesi
Akıllı PDU'lar (APC, Raritan, Vertiv) SNMP üzerinden okunarak gerçek zamanlı güç tüketimi (W, kW, kWh) izlenir. Kabin başına ölçüm yapılır ve maksimum kapasiteye yaklaşıldığında uyarı üretilir.
Buradan PUE (Power Usage Effectiveness) hesaplanabilir. PUE, veri merkezinin toplam tükettiği enerjinin BT ekipmanının tükettiği enerjiye oranıdır:
PUE = Toplam tesis enerjisi / BT ekipmanı enerjisi
1.0 teorik mükemmelliktir (tüm enerji BT'ye gidiyor); 2.0, her 1 kW BT yükü için 1 kW'ın soğutma, aydınlatma ve kayıplara gittiği anlamına gelir. PUE'yi zaman içinde izlemek, soğutma yatırımlarının geri dönüşünü ölçmenin en doğrudan yoludur.
Değişiklik yönetimi
Donanım ekleme, çıkarma, yer değiştirme, IP değişikliği ve yapılandırma güncellemesi bir onay iş akışına bağlanır. Her değişiklik için talep eden, onaylayan, uygulayan ve zaman damgası değiştirilemez bir audit log'a yazılır; geri alma (rollback) planı dokümante edilir.
Bu, hem operasyonel disiplin hem de denetim gerekliliğidir — "bu değişikliği kim onayladı?" sorusunun yanıtı kayıtlı olmalıdır.
Çok site yönetimi
Birden fazla veri merkezi veya sistem odası olan kurumlarda her lokasyon için bağımsız kat planı tutulur. SVG tabanlı bir editörle kabin grid'i çizilir, soğuk/sıcak koridor düzeni işaretlenir ve siteler arası bağlantılar görselleştirilir. Amaç, tüm lokasyonların tek ekrandan görülebilmesidir.
DCIM projesine nasıl başlanır?
- Fiziksel envanterle başlayın: Kabinleri ve içindeki cihazları girin. Bu adım emek ister ama bir kez yapılır.
- Otomatik keşfi açın: Hypervisor API'leri ve SNMP ile VM ve cihaz verisini otomatik çekin — elle girilen veri bayatlar, keşfedilen veri bayatlamaz.
- IPAM'i devreye alın: Mevcut IP tablolarını içe aktarın, DHCP senkronizasyonunu kurun.
- Değişiklik akışını zorunlu kılın: DCIM dışında yapılan değişiklik, DCIM'i güvenilmez hale getirir.
- Güç ölçümünü ekleyin: PDU entegrasyonu kapasite planlamasını tahminden ölçüme çevirir.
DCMon
Marta Teknoloji bünyesinde geliştirdiğimiz DCMon, yukarıdaki modüllerin tamamını tek platformda sunan yerli bir DCIM çözümüdür: 1U–48U görsel rack diagram, SVG tabanlı çok site kat planı, fiziksel host–hypervisor–VM hiyerarşisi (VMware vSphere, Proxmox, Hyper-V otomatik keşfi), IPv4/IPv6 IPAM ve DHCP lease senkronizasyonu, SNMP v2c/v3 ile gerçek zamanlı cihaz izleme, akıllı PDU entegrasyonu ve PUE hesaplama, onay akışlı değişiklik yönetimi ve kablo/port bağlantı takibi. ServiceNow ile Jira gibi ITSM araçları ve Zabbix/Nagios ile entegre çalışır.
Mevcut veri merkezi envanterinizin çıkarılması ve DCMon'un demo ortamında gösterilmesi için bize ulaşabilirsiniz.